WRITINGS V

ΓΙΑ ΕΝΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ

Ή η κρίση της Αναπαράστασης στην 7η τέχνη

Επιχειρώντας να καταστραφεί ο πολιτισμός του Νοήματος, οι εικόνες του σύγχρονου κινηματογράφου γίνονται όλο και περισσότερο ανόητες. Το βλέμμα καθηλώνεται στην υποτιθέμενη λάμψη του δυτικού κόσμου και ζει ένα ακόμα συγχυτικό επεισόδιο. Ζώντας την εικόνα του κόσμου και όχι τον ίδιο τον κόσμο , το βλέμμα αισθάνεται ασφαλές σε ένα περιβάλλον συσσωρευμένης ανασφάλειας. Αυτή η άφυλη, αποστειρωμένη, ολοκληρωτική πραγματικότητα , προβάλλεται ως η μόνη ρεαλιστική επιλογή στο όνομα μιας ψευδοαθανασίας που δημιουργούν τα Μέσα για τον περαστικό καλεσμένο τους.

Από τις πρώτες δεκαετίες της ενηλικίωσης του ο κινηματογράφος αρχίζει να χάνει τον ερευνητικό του χαρακτήρα και να γίνεται έρμαιο της Αναπαράστασης. Κυριάρχησαν έτσι οι αντίθετες αρχές από αυτές που δίδαξαν με συνέπεια οι πρωτεργάτες του βωβού, σχεδόν όλοι προερχόμενοι από την Πολιτιστική Επανάσταση του Μοντέρνου. Αν εξαιρέσει κανείς φωτεινές περιπτώσεις κινημάτων ή αυτόνομων δημιουργών, ο κινηματογράφος από το ξεκίνημα του, λίγες φορές ξεπέρασε την αυτιστική του συμπεριφορά σε “γλωσσικό” επίπεδο και εξελίχθηκε σε ένα μέσο αυτόνομο και απελευθερωμένο από το στραγγαλισμό του θεάτρου. Με το παραπάνω βέβαια, δεν σημαίνει ότι δεν αναγνωρίζει κανείς τη σπουδαιότητα έργων αναπαραστατικού κινηματογράφου και δεν είναι λίγα αυτά. Όμως, “άλλο να λες το πράγμα και άλλο να το δείχνεις”.

Ο κινηματογράφος είναι τέχνη. Όσο η κρίση της γλώσσας του γίνεται μεγαλύτερη τόσο αυτό γίνεται πιο σαφές. Πως μπορεί όμως να παραμείνει τέχνη σε συνθήκες της άκρατης κυριαρχίας της Αγοράς και εντέλει της εμπορευματοποίησης του ίδιου του Πολιτισμού; Πως μπορούμε να εκτελέσουμε την αποστολή που είχε αναθέσει στην τέχνη ο Hegel : “να πούμε με εικόνες αυτό που η φιλοσοφία λέει με έννοιες”. Ο κινηματογράφος οφείλει λοιπόν να “επιστρέψει” υπονομεύοντας το άρρωστο σώμα της Αναπαράστασης, αρνούμενος να δεχτεί τη θρησκομανία των οπαδών ενός μέσου που υπνώνει τις αισθήσεις για τον έλεγχο του ατόμου , μέσω ενός “μεφιστοφελικού εκλεπτυσμού” ( όρος του Ζοζέ Σαραμάγκου στην Ελ Παϊς). Άλλωστε εκεί που επεκτείνεται η άγνοια του θεατή, εκεί επιβάλλεται ο νέος ολοκληρωτισμός της εικόνας.

Όλα τα μεγάλα βήματα της Σκέψης και του Πολιτισμού έγιναν στην Ιστορία , με την παραβίαση των αρχών και των κανόνων που ίσχυαν πιο πριν. Με την έλευση ενός σύγχρονου λαϊκισμού που φλερτάρει το “εθνικό κοινό” κολακεύοντας το “μέσο γούστο” του, με πιθηκισμούς ποιητικών έργων μπερκμανικής αισθητικής και τέλος με “εμπορικές σούπες” που επιχειρούν να σκανδαλίσουν συνθέτοντας την αισθητική της καφετέριας και της τηλεόρασης σε μια ενιαία νεοελληνική συσκευασία , το αδιέξοδο είναι προφανές.

Σε αυτές τις συνθήκες παρουσιάστηκε ένα φαινόμενο που δεν είχε τη μορφή μιας προσυννενοημένης αισθητικής αναζήτησης. Δεν ήταν δόγμα. Πήγαινε όμως αντίθετα στον κινηματογράφο της εμπορευματοποίησης και αναζητούσε την Ουσία της τέχνης αυτής στο πρωταρχικό της σημείο. Δεν μιλάμε για αυτό που υποτιμητικά ονομάστηκε “πειραματικό” , αφού δεν πρόκειται για μια ανολοκλήρωτη εργαστηριακή δοκιμή. Άλλωστε ο φανταστικός κινηματογράφος βεβαιώνεται μέσα από πολλά πλέον “ολοκληρωμένα αποτελέσματα” και ζητά στη συνέχεια να αρνηθούμε τη βεβαιότητα τους για άλλα κ.ο.κ. Αυτός ο κινηματογράφος , ενώ ανθεί σε πολλές χώρες , στη Ελλάδα (των μύθων!!!) χαρακτηρίζεται περιθωριακός , β΄ κατηγορίας κ.λ.π. και οι ελάχιστες, είναι αλήθεια, παρόμοιες ταινίες που παράγονται, αφού βραβεύονται ως πιο “ειδικές” από τις υπόλοιπες, “μπαίνουν στο ράφι”.

Ο φανταστικός κινηματογράφος δεν περιγράφει τον κόσμο. Βρισκόμενος σε μια ρήξη με το καθημερινό , αυτό που αυθαίρετα αποκαλείται πραγματικό, το αναπλάθει συμβολικά δημιουργώντας, με οδηγό τη Φαντασία, μια νέα πραγματικότητα. Με κύρια συστατικά τη φυσική επιστήμη, τη φιλοσοφία, την ποίηση , τα εικαστικά, τη “φανταστική” λογοτεχνία, τα παράξενα του βίου, ο φανταστικός κινηματογράφος διαμορφώνει ένα ευρύ φάσμα ταινιών : από την επιστημονική φαντασία και το animation , μέχρι ταινίες θρίλερ και «ποιητικά έργα»… Η “σκοτεινή” πλευρά της ανθρώπινης ψυχής βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο. Το Ασυνείδητο επανέρχεται τιμωρώντας όσους τόλμησαν να το παραβλέψουν και είναι τόσο αληθινό όσο η Φύση. Μαζί του επανέρχονται τα αρχέτυπα του Κόσμου και ακριβώς στο μεταίχμιο επιστήμης – μύθου η καθημερινότητα καταρρέει. Ο φανταστικός κινηματογράφος , αφαιρετικός στη μορφή του, μας επαναφέρει στα αόρατα θεμέλια που στηρίζουν τον κόσμο. Η πλήξη που προκαλεί ο αναπαραστατικός κινηματογράφος , είτε με τη μορφή της αποστροφής είτε της παθητικής αποδοχής,  δίνει τη θέση της στην πνευματική και ψυχική διέγερση.

Όσο απορυθμίζεται ο βασικός κορμός της αναπαραστατικής κινηματογραφίας με τα κλισέ, τα αδιέξοδα ειδικά εφέ , τις παρακινηματογραφικές κοσμικές πληροφορίες , τόσο δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για το ξεπέρασμα της προϊστορίας  του κινηματογράφου. Για να επιτευχθεί, όμως, αυτό το πέρασμα στην Ιστορία του κινηματογράφου , χρειάζεται να ξεπεραστεί το κυρίαρχο ζήτημα της μετατροπής του κινηματογραφικού έργου σε εμπόρευμα. Αυτή η βαρβαρότητα είναι που δημιουργεί θεατές κι όχι κοινωνούς των έργων. Το Κεφάλαιο αναζητά συνέχεια προϊόντα τέτοιας κατεύθυνσης , για να καλύψει τον “ελεύθερο” χρόνο των ανθρώπων – μηχανών που το υπηρετούν και για να κατευνάσει το άγχος που δημιουργεί στο σύγχρονο εργαζόμενο η αλλοτριωμένη του θέση .

Ο παρασιτικός χαρακτήρας του σύγχρονου πολιτισμού έχει μεταθέσει το κέντρο βάρους στο φαντασιακό. Σε αυτήν την αρένα θα παιχθεί το τέλος : ή το φάγωμα του μονομάχου ή ο θάνατος του λιονταριού.

ΒΑΣΙΛΗΣ  ΜΑΖΩΜΕΝΟΣ


About this entry