Το Γραφείο του κυρίου Κ.

Το Γραφείο του κυρίου Κ.

Είμαι  ένας κάτοικος της γης. Σέρνω πίσω μου μια αλυσίδα, αρκετά μακριά για να μου επιτρέπει την είσοδο σε όλους του γήινους χώρους. Αλλά είμαι κι ένας κάτοικος του ουρανού, σέρνοντας πίσω μου μια εξίσου μακριά αλυσίδα. Μόλις κάνω να κατέβω στη γη, με στραγγαλίζει το περιλαίμιο του ουρανού. Μόλις κάνω να ανέβω στον ουρανό, με στραγγαλίζει το περιλαίμιο της γης. Παρ’ όλα αυτά έχω όλες τις δυνατότητες και το ξέρω. Ναι. Αρνούμαι να αποδώσω το όλο αυτό σε ένα λάθος: στο πρώτο αλυσοδέσιμο.

ΦΡ. ΚΑΦΚΑ

«ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΑΠΟ ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΚΑΙ ΣΚΟΡΠΙΑ ΦΥΛΛΑ»

Πως να ορίσεις τη γραφειοκρατία; Σαν ένα σώμα υπαλλήλων, διαρθρωμένων οργανικά και ιεραρχικά σε σχήμα πυραμίδας; Σαν ένα σώμα υπαλλήλων που δρουν κάτω από απρόσωπους και γενικούς  κανόνες; Ποιοι στελεχώνουν το γραφείο του κυρίου Κ; Και ποιος δίνει εντολές σε αυτό το γραφείο; Η γη ή ο ουρανός;

Μερικές γενικές αρχές που πρέπει όλοι να τηρούν σε αυτήν την ιεραρχική σχέση που επικρατεί στην πυραμίδα: Ο υπάλληλος οφείλει πίστη και σεβασμό στο σύστημα που υπηρετεί (που είναι απρόσωπο) και στον προϊστάμενο του (με την αφηρημένη έννοια). Ο υπάλληλος αμείβεται όχι ανάλογα με την παραγωγικότητα του, αλλά με το βαθμό του! Η κορυφή κάθε ιεραρχίας διοικείται απολυταρχικά. Αναπόφευκτη συνέπεια των παραπάνω, είναι η ανάδειξη ενός σώματος γραφειοκρατών σε κυρίαρχη ομάδα, η οποία μόλις καταλάβει την εξουσία έχει σαν στόχο τη σταθεροποίηση της. Θυσιάζει τους κατώτερους της στην πυραμίδα, προκειμένου να μη χάσει τα προνόμια της.

Το πολιτικό σύστημα, μέσα στο οποίο δρα το προαναφερόμενο σχήμα, δεν αποτελεί βέβαια το κλασσικό παράδειγμα της δημοκρατίας! Τα πολιτικά κόμματα, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις κ.λ.π. , μέσα σε αυτό το ιεραρχικό μοντέλο, εκ των πραγμάτων, αντί να στηρίζουν υπονομεύουν τους δημοκρατικούς θεσμούς της κοινωνίας. Ιδιαίτερα οι συνδικαλιστές – που θα έπρεπε να στηρίζουν ηθικό / πολιτικά τα θύματα του συστήματος – τις περισσότερες φορές εξαρτημένοι οικονομικά από αυτό και με την αγωνία της προσωπικής τους ανάδειξης στην ιεραρχία, εγκαταλείπουν το μέτωπο για την ασφάλεια των μετόπισθεν.

Επιπλέον, το «σοσιαλιστικό» πείραμα, που κατέληξε να είναι κρατικιστικό, έφερε τους γραφειοκράτες (του κόμματος και του κράτους) να εκμεταλλεύονται τους προλετάριους – αυτούς για τους οποίους έγινε η επανάσταση –  στο όνομα όχι της ατομικής (όπως έκανε ο καπιταλισμός) αλλά της ομαδικής ιδιοκτησίας. Το τελευταίο αυτό παράδειγμα, διδάχτηκε σε φασιστικά, αλλά ακόμα και σε «κοινωνικά» κράτη των λεγόμενων καπιταλιστικών δημοκρατιών.

Η ένταξη της τεχνολογίας στο «παιχνίδι», αφαίρεσε από την παλιά τάξη των γραφειοκρατών τα μέσα παραγωγής τα οποία πέρασαν στα διευθυντικά στελέχη. Το επόμενο βήμα είναι να καταργηθεί η ατομική ιδιοκτησία (κάτι στο οποίο απέτυχε ο υπαρκτός σοσιαλισμός) και οι νέοι γραφειοκράτες να επιβάλλουν  μια καινούργια ολιγαρχική τάξη. Απρόσιτη κι απρόσωπη. Το βλέμμα της ήδη αλληθωρίζει στην Ασία…Το πρόβλημα και με αυτήν τη νέα ομάδα θα εμφανιστεί, όταν μια άλλη κλίκα αποφασίσει να καταλάβει την εξουσία της, με στόχο τα κέρδη του οργανισμού. Άλλωστε οι Men who manage εκπροσωπούν τα συμφέροντα τα δικά τους και της θέσης τους, ακόμα και εις βάρος του οργανισμού. Γι αυτό και συχνά συγκρούονται με άλλες ομάδες που η κάθε μια συγκροτεί ενιαίο και μάλλον εχθρικό μέτωπο προς τις άλλες. Η κάθε ομάδα δεν ενώνεται με την άλλη με μια ταξική, πολιτική ή άλλη συλλογική συνειδησιακά σχέση. Μόνο η στενή οικονομική σχέση που τους κρατά εκεί και δεν τους βυθίζει στο βάραθρο της καταναλωτικής ανυποληψίας, τους ενδυναμώνει.

Σε αυτήν την αέναη μάχη των γραφειοκρατών υπάρχουν όμως και αδύναμα στοιχεία. «Αρρύθμιστες περιοχές» που δεν καλύπτονται και όποιος τις ελέγξει αποκτά συγκριτικό πλεονέκτημα. Αυτά τα κενά του συστήματος, διογκώνονται κάθε φορά που ο διαχειριστής ο οποίος καλείται να τα καλύψει δεν ανήκει στο σκληρό πυρήνα της κάθε κλίκας, αλλά σε ομάδα από managers με ψυχολογική ανασφάλεια και αναπτυγμένη ενοχική συνείδηση. Εδώ αρχίζει το party και ο μελετητής αφήνει τον Μαξ Βέμπερ και επισκέπτεται τον Φρανς Κάφκα. Η πολιτική επιστήμη οπισθοχωρεί για να δώσει τη θέση της στην τέχνη · τη μόνη ικανή να λύσει το γόρδιο δεσμό του συλλογικού ασυνειδήτου.

Πως να ερμηνεύσει λοιπόν κανείς τη γραφειοκρατία με όρους ασυνειδήτου; Στέκομαι μπροστά στον Πύργο. Άλλοι μίλησαν για την απρόσιτη θεότητα κι άλλοι για τη μετέωρη στάση ανάμεσα στο παλιό που πέθαινε και στο νέο που γεννιόταν. Ανοίγω την πόρτα του γραφείου του κυρίου Κ. Ποιος δίνει εντολές σε αυτό; Η γη ή ο ουρανός; Συνεχίζω. Από πόρτα σε πόρτα κι άλλοι υπάλληλοι περιμένουν στα δικά τους γραφεία. Το άϋλο Σύστημα, η καρδιά του Κτήνους, που ως μύλος αλέθει τη σπορά (proles· έννοια που περιέχεται στη λέξη προλετάριος) , είναι παρόν. Ο Θεός είναι ο μέγας Κριτής μας έμαθαν, μα για το γραφειοκράτη το Σύστημα είναι θεός κι ο Λόγος Του είναι Profit.

Οι Men who manage « θεωρήθηκαν ελεύθεροι για να μπορούν να κριθούν και να τιμωρηθούν για να μπορούν να είναι Ένοχοι». Σε αυτήν την παραφρασμένη καφκική φράση συμπυκνώνονται όλα τα στοιχεία των σύγχρονων γραφειοκρατών, οι οποίοι είναι απόλυτα ταυτισμένοι με το Δυτικό Πολιτισμό. Ο φόβος για το Θεό / Πατέρα / Κέρδος κυριαρχεί στην τεχνολογική μας εποχή και όσοι δεν κρίνονται και επομένως δεν τιμωρούνται, ζουν την ύστατη αυταπάτη μιας ροκ γενιάς, σ` ένα σύμπαν χρήματος, που παίζει ποδοσφαιράκι με όρους παραδείσου και κόλασης, ενώ τα παιδιά της αρέσκονται στα πανθεϊστικά video games.

Η χριστιανική θρησκεία και η βιωμένη ηθική, που άλλωστε μαζί με την κοσμική εξουσία είναι το δεκανίκι του χρήματος, ευλογούν αυτούς «που κάνουν τη δουλειά τους» και απλώς αποκλείουν τους υπολοίπους. Οι Men who manage επέστρεψαν στον Πύργο που ακόμα τους φιλοξενεί , μα ο κύριος Κ, όταν επιχείρησε να γυρίσει στο γραφείο του, το βρήκε άδειο.


About this entry